De Koffie Kenner

In België is er een traditie van botanisch onderzoek van de Centaal-Afrikaanse Flora. Deze traditie vindt zijn oorsprong in ons koloniaal verleden. De Nationale Plantentuin heeft in dit onderzoek steeds een belangrijke rol gespeeld. Ook de oorsprong van het (botanisch) onderzoek op koffie vindt hier zijn oorsprong. Na de ontdekking van nieuwe koffiesoorten in het binnenland van Afrika, halfweg in de 19e eeuw, ging men al snel inzien dat ook in Congo nieuwe koffiesoorten konden voorkomen. Dit leidde ertoe dat eind negentiende eeuw en begin twintigste eeuw verschillende ‘koffiemissies’ naar Centraal Afrika vertrokken. Deze hadden de bedoeling om nieuwe koffiesoorten te ontdekken. Zowel mensen geïnteresseerd in de plantenveredeling als mensen met een meer botanisch georiënteerde interesse gingen in het Congobekken opzoek naar nieuwe soorten koffie. De best gekende zendingen zijn deze in opdracht van Lucien Linden, directeur van het bedrijf L’Horticole Coloniale te Brussel en deze van de gebroers Laurent. Linden organiseerde ter voorbereiding van de fameuze internationale tuinbouwtentoonstelling van 1900 in Parijs twee expedities: de eerste naar Frans Congo (o.l.v. G de Brander) en de tweede naar Kongo Vrijstaat (o.l.v. E. Duchesne & E. Luja). E. Luja ontdekte de robustakoffie. Die werd dadelijk in cultuur werd gebracht en verspreid voor de commerciële koffieteelt door Lucien Linden onder de naam ‘robusta’. De correcte naam van deze soort is Coffea canephora. Het oorspronkelijk materiaal verzameld door Luja en de gebroeders Laurent bevindt zich nog steeds in het herbarium van de Nationale Plantentuin. Tot op heden blijft de koffie een onderzoeksonderwerp aan de Nationale Plantentuin van België in Meise. Zo werden tijdens een onderzoeksproject op de Centraal- en West-Afrikaanse koffies (een samenwerking met de K.U.Leuven) 5 tot dan toe onbekende soorten beschreven.

http://www.br.fgov.be/PUBLIC/GENERAL/EDUCATION/EDUCATIONNL/infoblad_koffie.html

In het tropische evenaarsklimaat vindt men heel wat grote en kleinere plantages met een boomsoort die gedijde in het tropische Afrika en op bepaalde eilanden van de Indische Oceaan, voor kolonisten hem de wereld rond brachten.

Momenteel zijn er 25 soorten bekend van de koffieplant Coffea. Sommige ervan zijn gewone heesters, andere kunnen een hoogte bereiken van tien meter.

Arabica en Robusta

Er zijn twee overheersende soorten: de Arabica (Coffea arabica) en de Robusta (Coffea canphora robusta). Hoewel de Arabica van Arabië afkomstig is, groeit hij momenteel ook op de bergflanken van Centraal-Amerika en van Zuid-Amerika. Het is een delicate plant met ovale en vrij grote zaden, die een voortreffelijke koffie oplevert: een zachte en aromatische koffie, de enige die kan gedronken worden zonder mengeling. Hij vertegenwoordigt ongeveer 75% van de wereldproductie.

De Robusta, die zijn naam ontleent aan de bestendigheid van de meest geteelde variëteit, groeit ook in Oostelijk en Centraal-Afrika, in Zuidoost-Azië en in beperkte mate in Brazilië, onder de naam Conilon. De smaak van Robusta is pittig, opwekkend en bitter. Robusta bevat twee keer zoveel cafeïne als Arabica.

Beide families hebben ondervariëteiten, zoals bijvoorbeeld de Maragogype. De bonen vandeze soort worden uitzonderlijk groot, 30% groter dan andere bonen. Het is een fijne, zachte en delicate Arabicavariëteit die zich ontwikkeld heeft op de hoogvlakten van Mexico en Guatemala. Hij geeft een licht fruitige en eerder zachte, heel evenwichtige koffie zonder bittere smaak.

De koffieoogst gebeurt, in tegenstelling met de oogst van thee, één maal per jaar. Er zijn enkele uitzonderingen zoals in Colombia en Kenia, waar droge seizoenen en regenseizoenen niet altijd zo gescheiden zijn. De koffiebessen of vruchten van de koffiestruik waarin de koffiebonen zitten, zijn rijp als ze een schitterende, felrode kleur hebben (6 tot 8 maanden voor een arabica, 9 tot 11 voor een robusta).

Ten noorden van de evenaar oogst men in september en december, en ten zuiden ervan in april of in mei. Het merendeel van de oogst gebeurt met de hand, vooral voor de kostbare arabica’s. Het is namelijk belangrijk een onderscheid te kunnen maken tussen rijpe, onrijpe, zieke of ook overrijpe koffiebessen, die de kwaliteit van de oogst zouden kunnen verminderen.
Net als theebladeren moeten de bessen van de koffiestruik zo snel mogelijk na de oogst verwerkt worden en in elk geval binnen 24 uur.
Na deze termijn wordt het moeilijk om het vruchtvlees te verwijderen en loopt men het gevaar de boon te beschadigen.

De koffiebessen worden gedroogd (droge methode) en gepeld, of gewassen (vochtige methode), zodat het vruchtvlees gemakkelijk verwijderd kan worden. Ze moeten vervolgens, nog altijd in de pel, 12 tot 15 dagen drogen in de zon en af en toe worden omgedraaid. Dan heeft men koffie in de pel. Het ideale is dat hij zo bewaard blijft tot hij wordt uitgevoerd. Arabicabonen mogen niet langer dan een jaar opgeslagen worden, wil men het aroma vrijwaren. De bonen worden pas enkele dagen voor de uitvoer gepeld en gesorteerd volgens grootte en dikte. De laatste slechte bonen worden met de hand verwijderd.

Naar men aanneemt waren de Arabieren de eerste koffie drinkers. De manier van schrijven en de klank van de woorden die voor koffie worden gebruikt, zouden zijn terug te voeren op het Arabische ‘qahwa’ (uitgesproken kawé). Dat betekent zoveel als ‘het opwindende’. Koffie, café, Kaffee, coffee: in vrijwel elke taal bestaat er een woord voor. De Arabieren waren dan wel de eerste koffie drinkers, de Turken namen die gewoonte al snel over.

In Turkije houdt men van zoet. Dat is ook te merken aan de manier waarop koffie wordt gedronken. Drie klontjes suiker voor een minikopje is niet ongebruikelijk! Van oudsher zet men in Turkije koffie van zeer fijn gemalen bonen en water. Dat werd (en wordt) in een kannetje met een lange steel gedaan (meestal gemaakt van koper, messing, soms geëmailleerd). Op een laag vuur, voorzichtig roerend wordt de koffie aan de kook gebracht. Net voor de drank dreigt over te koken, haalt men het kannetje van het vuur. Vervolgens laat men het drie minuten rusten en wordt dit proc�d� nog drie keer herhaald. Nadat de koffie is ingeschonken laat men het nog even rusten om het koffiedik te laten bezinken.

Koffie heeft zo’n vaste plaats in ons dagelijks leven, dat het bijna niet is voor te stellen dat het vroeger anders was. Koffie werd in de 17e eeuw vanuit Arabië via Turkije in Europa geïntroduceerd. In Arabië was koffie drinken aan het eind van de 15e eeuw een dagelijks ritueel dat deel uitmaakte van de samenleving. Arabieren worden dan ook beschouwd als de eerste koffiedrinkers.
Ontdekkingsreizigers komen aan het eind van de 15e en 16e eeuw in het Midden-Oosten terecht en bezoeken daar de koffiehuizen. Er doen diverse legendes de ronde. Want er wordt een drank geserveerd die in staat is om vermoeidheid en slaperigheid te verdrijven en die ook nog lekker van smaak is. Dat intrigeert de Europeanen.
Handelaren zien daar wel iets in en laten voor de eerste keer in 1615 een schip met koffie uit Turkije naar Europa varen.
In Venetië wordt omstreeks 1645 het eerste Europese koffiehuis geopend. Daarna gaat het snel: Oxford, Londen, Den Haag, Marseille en andere wereldsteden volgen. In Parijs zijn er in 1690 al 250 koffiehuizen. In de eeuwen daarna verovert koffie z’n vaste plek binnen onze culturen. We kunnen niet meer zonder, want voor de meesten van ons geldt dat we bijna 4 kopjes koffie per dag drinken.

Koffie is een warme drank die onder andere het oppeppende middel cafeïne bevat. Koffie wordt gemaakt van de gemalen gedroogde en geroosterde bonen van de koffieplant. Tijdens het roosteren (ook wel branden genoemd) ontstaan zo’n 700 verschillende stoffen. De bonen worden gemalen en ongemalen verkocht.

Op Wikipedia vind je een volledige pagina gewijd aan koffie.